• سه شنبه 21 اسفند 1397, 16:32
  • کد محتوا:2021
مسجد حکيم

از جمله مساجد بسيار جالب و مشهور عصر صفوی، مسجد حکيم اصفهان است که کاشيکاري های زيبا و خطوط متنوع، کار اساتيد نامدار عصر صفويه، آن را در عداد يکی از شاهکارهای معماری اسلامی قرار داده است.

hakim1.jpg

معروف به : مسجد جامع رنگرزان

مسجد حکیم یا مسجد جورجیر یکی از باشکوهترین بناهای تاریخی عصر صفوی است که در زمان شاه عباس دوم و به شیوه معماری اصفهانی ساخته شده است. این مسجد نیز با سبک چهار ایوانه ساخته شده است و چهار ایوان در چهار ضلع اصلی آن قرار گرفته اند. این مسجد دارای چهار ورودی با تزئینات آجرکاری است. ورودی ضلع جنوبی به ورودی جورجیر شهره است. سر در شمالی با مقرنس های کاشی کاری شده به زیبایی آراسته شده است. در این سردر کتیبه ای بر زمینه لاجوردی با خط ثلث سفید قرار گرفته است. در این کتیبه از حکیم محمد داوود به عنوان بانی ساخت مسجد و همچنین از شاه عباس دوم نامبرده شده است. در این سردر از علی بیک اصفهانی به عنوان معمار بنا یاد شده است.

 مسجد در فاصله بین سال های 1067 تا 1073 ه.ق و در مدت شش سال ساخته شده است. در ضلع شمال غربی سردری موسوم به سردر دیالمه قرار داشته که در اوسط قرن چهارم هجری ساخته بوده اما متاسفانه امروزی اثری از آن باقی نمانده است. سردر جورجیر در ضلع جنوبی تنها قسمت باقی مانده از مسجدی کهنسال به نام جورجیر است و به همین دلیل به این نام شهره شده است. این ورودی شامل یک سنگاب تاریخی و یک هشتی چشم نواز است. سردر ضلع غربی با مقرنس های آجری آراسته شده و آب نمایی در مقابل آن قرار دارد. با ورود یه داخل مسجد صحنی مرکزی که چهار ایوان آن را در بر گرفته اند در برابر چشمانتان ظاهر می گردد.

ایوان شمالی با تزئینات آجری و کاشی کاری های نفیس و ستاره هایی لاجوردی آراسته شده است. خطوط بنایی نیز در اطراف و داخل ایوان به وفور در این ایوان به چشم می خورد. در دیواره داخلی ایوان ازاره ای از جنس آجر و کاشی هایی سیاه، آبی و زرد به چشم می خورد. کتیبه ای زیبا به خط محمد رضا امامی بر زمینه لاجوردی و گچ بری نفیس سفید رنگ نیز  به خط ثلث در این ایوان دیده می شود که به تاریخ 1070 ه.ق کتابت شده است. در کف ایوان نیز آجرهایی با اشعار زیبا در باب مسجد و نماز و عبادت به چشم می خورد. در ضلع شرقی نیز ایوان شرقی با آجرکاری و کاشی کاری به چشم می خورد. در ضلع غربی بنا کم عمق ترین ایوان در بین ایوان های مسجد قرار گرفته است.

در ضلع غربی مسجد ایوان غربی و قوس هایی قرار دارد که در طبقه دوم بر روی ایوان بنا شده اند و صرفا جنبه نماسازی دارند. پشت بام مسجد با آجر فرش شده و در تابستان برای اقامه نماز مورد استفاده قرار می گرفته چرا که محرابی آجری در پشت بام تعبیه شده است. این لایه آجری سبب عایق شدن پشت بام نیز شده است. در ایوان جنوبی که با مقرنس کاری، رسمی بندی، کاشی کاری و خط بنایی هایی مختلف است که از دوره صفوی به یادگار مانده است. کتیبه ای نیز شمال آیت الکرسی بر زمینه لاجوردی و رنگ زرد در آن به چشم می خورد. در این ایوان شمسه کاشی کاری شده زیبایی قرار دارد. فضای گنبد خانه با گنبدی آجری و شبستان هایی متقارن با محرابی بسیار زیبا در ضلع جنوبی قراردارند. محراب این قسمت بزرگترین و در عین حال زیباترین محراب مسجد است.

این محراب زیبا با مقرنس کاری، شمسه، کاشی کاری و کتیبه های زیبایی آراسته شده است. فضای زیر گنبددر شبستان با کاشی های سیاه رنگ و نقوش معقلی تزئین شده و در زیر گنبد کتیبه ای مدور تعبیه شده است. به طور کلی شبستان ها بسیار ساده و بی پیرایه به نظر می رسند. در شبستان غربی گنبد محرابی دیگر با دو طاق نما به چشم می خورد که با مقرنس کاری، کاشی کاری و همچنین کتیبه هایی زیبا آراسته شده است. در این قسمت ازاره ای شگفت انگیز به شکل حصیر بافته شده با آجر بر روی کاشی فیروزه ای قرار دارد که بسیار چشم نواز است. از دیگر بخش های مسجد می توان به حوضخانه، مادر چاه و ساعت آفتابی این بنای فاخر اشاره کرد.

hakim2.JPG

دو شبستان در شرق و غرب گنبد قرار گرفته كه كتيبه شبستان شرقي به تاريخ ۱۰۶۹ هجري به وسيله محمدرضا امامي نوشته شده است. اما خطاط كتيبه شبستان غربي محمد باقر شيرازي است و تاريخ آن ۱۲۵۴ هجري قمري است.

ايوان شمالي مسجد نيز حاوي كتيبه هاي بسيار زيبا است در اطراف اين ايوان آيات قرآن كريم به خط محمد رضا امامي و تاريخ ۱۰۷۱ هجري نوشته شده است.

در طرفين اين ايوان دو حجره كوچك خود نمائي مي كنند كه بر آن ها اشعاري با خط بنائي ساده سه رگي نوشته شده است. در ايوان غربي نيز آيات قرآني با نام محمد رضا امامي و تاريخ ۱۰۷۳ هجري به چشم مي خورد. مسجد حكيم شبستان مسقف و زيبايي دارد كه در سمت مغرب واقع شده و داراي محراب بسيار نفيس و جالبي مي باشد كه كتيبه آن به خط ثلث سفيد بسيار عالي نوشته شده است. يكي از دلايل شهرت مسجد حكيم علاوه بر فرم و ساختار كلي مسجد كه آن را در عداد يكي از بهترين بناهاي مذهبي ايران در آورده است وجود خطوط بنايي در گوشه هاي اين دو اثر نفيس و كم نظير است.

توضيح اينكه ضرورت دارد كه آغاز استفاده از خط بنايي كه الهامي از خط كوفي است به عصر تيموريان باز مي گردد اما در عصر صفويه اين خط در اصفهان به كمال و اعتلاء رسيد و مراحل تكامل را پيمود و به مرتبه اي رسيد كه خطاطان و استادان از آن در اماكن متبركه و مساجد استفاده كردند.

از مجموع مطالعات انجام شده بر روي مسجد حكيم اين نكته مشخص مي گردد كه قسمت گنبد و مقصوره و شبستانهاي طرفين مسجد حكيم در دو مرحله ساخته شده است. مرحله اول همزمان با ساخت مسجد در عهد صفويه و مرحله ديگر در زمان گسترش مسجد در دوره هاي بعد از صفويه بود. با احداث خيابان اشتياق مي كنند.

 

آدرس: خیابان سپه خیابان حکیم مسجد حکیم